ماجرا
فرض کنید از هوش مصنوعی یک ماشینحساب قیمت خواسته‌اید و ابزاری مرتب با دکمه و جدول تحویل گرفته‌اید. ظاهرش حرفه‌ای است، پس قیمت پیشنهادی را برای مشتری می‌فرستید. بعد معلوم می‌شود سود را بهجای درصدی از قیمت فروش، درصدی از هزینه حساب کرده و روی هر سفارش پول از دست داده‌اید. این آموزش برای جلوگیری از همین اتفاق است: ظاهر مرتب یعنی درست نیست.
منبع یا طراحی ما؟ وجود قابلیت‌ها از گزارش‌ها و راهنماهای نام‌برده است. پرامپت‌ها، مثال عددی و آزمون‌ها طراحی خودمان است و ماشین‌حسابی با آن نساخته‌ایم. دقت هیچ ابزاری را تضمین نمی‌کنیم.
چه می‌خواهید بسازید
یک ماشینحساب ساده برای قیمت‌گذاری سفارش (هزینهٔ مواد، دستمزد، حاشیهٔ سود، بافر) به تومان، و یک «کارت آزمون» کوچک که ثابت کند اعدادش درست است.
پیش‌نیاز
- یک سفارش قدیمی که قیمتش را دستی و با اطمینان حساب کردهاید. این «عدد معلوم» شماست.
- ابزاری که کنار گفتگو، ابزار تعاملی کوچک می‌سازد. طبق گزارش TechCrunch، ChatGPT از ۷ اکتبر ۲۰۲۶ با رابط تازه‌ای عرضه شد که پاسخ را می‌تواند همراه دکمه، نمودار قابل‌ویرایش و ماشینحساب مخصوص یک کار بدهد؛ مثال OpenAI یک ماشینحساب پس‌انداز شخصی بود. این گزارش، پلن‌های Pro، Plus، Business و Enterprise را در ۷ اکتبر و Free و Go را در ۸ اکتبر نام می‌برد. جایگزین: طبق راهنمای Anthropic، Claude هم در کنار گفتگو ابزار تعاملی کوچک مثل ماشینحساب می‌سازد (artifact).
مرحله‌به‌مرحله
قدم ۱: فرمول را به زبان ساده بنویسید. ورودی‌ها، واحد (تومان)، ترتیب محاسبه و قاعدهٔ گردکردن را بنویسید. مثال فرضی ما: هزینهٔ مواد هر واحد ۲۰۰٬۰۰۰ تومان، دستمزد هر واحد ۱۰۰٬۰۰۰ تومان، سود ۲۵٪ از قیمت فروش، هزینهٔ ثابت ماهانه ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان.
قدم ۲: عدد معلوم را جدا کنید. با فرمول بالا هزینهٔ هر واحد ۳۰۰٬۰۰۰ و قیمت فروش ۳۰۰٬۰۰۰ ÷ ۰٫۷۵ = ۴۰۰٬۰۰۰ تومان است؛ پس ۱۰ واحد ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان. اگر ابزار ۳۷۵٬۰۰۰ بدهد، سود را از هزینه حساب کرده است. جواب سفارش خودتان را هم کنارش بنویسید.
قدم ۳: از ابزار بخواهید بسازد. این دستور را با اعداد خودتان بدهید:
یک ماشینحساب قیمت‌گذاری بساز. ورودی‌ها: تعداد، هزینهٔ مواد هر واحد، دستمزد هر واحد، هزینهٔ ثابت ماهانه، درصد سود، درصد بافر. همهٔ مبلغ‌ها به تومان.
قاعده: سود درصدی از قیمت فروش است، نه از هزینه. بافر روی هزینهٔ هر واحد اضافه می‌شود.
قیمت هر واحد، قیمت کل، سود کل و سود پس از هزینهٔ ثابت را جداگانه و با مراحل محاسبه نشان بده.قدم ۴: آزمون عدد معلوم و چهار آزمون مرزی را اجرا کنید. جواب‌ها را پیش از اجرا با دست بنویسید:
| آزمون | ورودی | جواب دستی |
|---|---|---|
| عدد معلوم | ۱۰ واحد، بافر ۰ | قیمت هر واحد ۴۰۰٬۰۰۰ و کل ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| تعداد صفر | ۰ واحد | قیمت کل ۰ |
| هزینهٔ ثابت با صفر مشتری | ۰ واحد | سود پس از هزینهٔ ثابت منفی ۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان |
| بافر ۱۰٪ | ۱۰ واحد | هزینه ۳۳۰٬۰۰۰، قیمت هر واحد ۴۴۰٬۰۰۰، کل ۴٬۴۰۰٬۰۰۰ |
| مرز بودجه | بودجهٔ مشتری ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۱۰ واحد (۴٬۰۰۰٬۰۰۰) در بودجه است؛ ۱۱ واحد (۴٬۴۰۰٬۰۰۰) نه |
اگر ابزار هر جواب را با «حدوداً» یا گرد کرده بدهد، بپرسید دقیقاً چه قاعده‌ای به کار برده است.
قدم ۵: آزمون را ثبت و قفل کنید. پنج ردیف جدول را کنار ابزار نگه دارید. هر بار قیمت مواد، درصد سود یا فرمول عوض شد، قبل از استفاده دوباره اجرا کنید. ابزاری که حتی یک ردیف را رد کند، برای مشتری کنار گذاشته می‌شود.
بررسی نتیجه
- هر پنج جواب ابزار با جواب دستی شما یکی است، نه «نزدیک».
- اگر اختلاف دیدید، از ابزار بخواهید محاسبه را مرحله‌به‌مرحله بنویسد و همان مرحله را اصلاح کنید؛ فرمول را خودتان در دستور بنویسید، نه اینکه به حدس ابزار بسپارید.
- خطای رایج: سود از هزینه یا از قیمت، گردکردن در هر مرحله بهجای آخر کار، و فراموش‌کردن اینکه هزینهٔ ثابت با صفر مشتری هم می‌ماند.
نکتهٔ حرفه‌ای
مسئولیت عدد با شماست. ما از هیچ منبع رسمی دربارهٔ دقت محاسبهٔ این ابزارها چیزی پیدا نکردیم، پس تا وقتی کارت آزمون را نگذرانده، هیچ قیمتی را برای مشتری نفرستید. هر چه ابزار قشنگ‌تر بود، سخت‌گیرتر آزمون کنید.
آنچه هنوز بررسی نکرده‌ایم
- دقت محاسبهٔ ابزارهای ساختهشده و اینکه چه چیزی زیر ظاهرشان اجرا می‌شود؛ منبع رسمی‌ای دربارهٔ آن نیافتیم.
- فهرست دقیق محدودیت‌های رابط تازهٔ ChatGPT (در چه حالت‌ها و با چه گزینه‌های استدلال کار می‌کند) را از مرکز راهنمای OpenAI نخوانده‌ایم؛ پیش از شروع خودتان بخوانید.
- ماجرای ساخت ابزار کوچک (مثل تقسیم‌کنندهٔ قبض) و تغییر لحظه‌ای نتیجه با اسلایدر را فقط از پوشش خبری دیده‌ایم.
- صفحهٔ راهنمای Claude دربارهٔ artifactها را خودمان باز نکرده‌ایم؛ ادعا از خلاصهٔ جست‌وجوی دامنهٔ رسمی است.
- پلن‌ها و سقف مصرف Claude برای ساخت ابزار تعاملی.
- پرامپت‌ها را اجرا نکرده‌ایم؛ فارسی بودنشان بر خروجی اثر دارد یا نه، نمی‌دانیم.
منابع
پرسش‌های پرتکرار
چرا ماشینحساب قیمت ساختهشده با هوش مصنوعی را باید آزمون کرد؟
ظاهر مرتب یعنی درست نیست. نمونهٔ خطای رایج: سود بهجای درصدی از قیمت فروش، درصدی از هزینه حساب شود و روی هر سفارش ضرر بدهید.
«عدد معلوم» در آزمون ماشینحساب چیست؟
سفارشی قدیمی که قیمتش را دستی و با اطمینان حساب کردهاید. جواب ابزار برای همان ورودی باید دقیقاً با آن یکی باشد، نه «نزدیک».
آیا دقت ماشینحساب ساختهشده با هوش مصنوعی تضمین‌شده است؟
ما از هیچ منبع رسمی دربارهٔ دقت محاسبهٔ این ابزارها چیزی پیدا نکردیم؛ مسئولیت عدد با شماست و باید با کارت آزمون ثابت شود.
